Agoniści receptora GLP-1 a ryzyko powikłań okulistycznych zagrażających widzeniu u pacjentów z cukrzycą typu 2 – wyniki dużego badania kohortowego

Badanie opublikowane w sierpniu 2025 roku w JAMA Network Open dostarcza nowych, istotnych informacji na temat wpływu agonistów receptora glukagonopodobnego peptydu-1 (GLP-1 RA) na ryzyko rozwoju retinopatii cukrzycowej (DR) i innych powikłań okulistycznych u pacjentów z cukrzycą typu 2 (T2D). Zespół badawczy pod kierownictwem dr. Davida J. Ramseya (Lahey Hospital and Medical Center, Massachusetts), z udziałem m.in. dr. Bhargava Makwany oraz dr. Sourbhy S. Dani, przeanalizował dane z międzynarodowej bazy TriNetX, obejmującej ponad 275 milionów pacjentów, w tym 185 066 chorych leczonych GLP-1 RA.

Charakterystyka i cel badania

GLP-1 RA, w tym semaglutyd, dulaglutyd, liraglutyd, eksemid, lizisenatyd czy tirzepatyd, odgrywają kluczową rolę w terapii T2D, poprawiając kontrolę glikemii, redukując masę ciała i obniżając ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych. Jednakże wcześniejsze doniesienia kliniczne wskazywały na możliwość zwiększonego ryzyka rozwoju retinopatii cukrzycowej oraz niedokrwiennej neuropatii nerwu wzrokowego (NAION), zwłaszcza w początkowym okresie intensywnej poprawy parametrów metabolicznych. Celem niniejszego badania była ocena częstości występowania nowych przypadków DR, NAION oraz powikłań zagrażających widzeniu wśród pacjentów stosujących GLP-1 RA.

Metodyka

Badanie miało charakter retrospektywnej analizy kohortowej obejmującej okres od 1 stycznia 2015 r. do 30 września 2022 r. Do analizy włączono dorosłych pacjentów (≥18 lat) z rozpoznaną T2D i wartością HbA1c ≥6,5%. Osoby otrzymujące co najmniej dwie recepty na GLP-1 RA w odstępie ≥6 miesięcy tworzyły grupę badaną, a pozostałych pacjentów zakwalifikowano do grupy kontrolnej. W celu minimalizacji wpływu czynników zakłócających zastosowano dopasowanie metodą propensity score matching (PSM), uwzględniając m.in. dane demograficzne, choroby współistniejące, stosowane leki oraz wyniki badań laboratoryjnych.

Głównymi punktami końcowymi były:

• nowe rozpoznanie DR,
• rozpoznanie NAION,
• wystąpienie powikłań DR zagrażających widzeniu (np. jaskra neowaskularna, krwotok do ciała szklistego, obrzęk plamki cukrzycowy – DME, proliferacyjna DR – PDR),
• utrata wzroku (ślepota).

Analizę przeprowadzono z wykorzystaniem modeli regresji Coxa oraz krzywych Kaplana-Meiera, przyjmując istotność statystyczną dla p < 0,05.

Wyniki

Po dopasowaniu PSM w obu grupach znalazło się po 185 066 pacjentów, o średnim wieku 59 lat, z równym udziałem kobiet i mężczyzn. W okresie 2-letniej obserwacji stwierdzono:

• nieznaczny wzrost ryzyka wystąpienia nowej DR w grupie GLP-1 RA (HR 1,07; 95% CI 1,03–1,11),
• brak istotnych statystycznie różnic w częstości NAION (HR 1,26; p = 0,12),
• istotne obniżenie ryzyka ślepoty w grupie GLP-1 RA o 24,2% (HR 0,77; p < 0,001).

W analizie podgrupy 32 695 pacjentów z już istniejącą DR stosowanie GLP-1 RA:

• nie zwiększało ryzyka progresji do PDR (HR 1,06; p = 0,18) ani wystąpienia DME (HR 0,98; p = 0,25),
• wiązało się z mniejszą częstością krwotoków do ciała szklistego (HR 0,74; p < 0,001) i jaskry neowaskularnej (HR 0,78; p < 0,001),
• zmniejszało potrzebę zabiegów laseroterapii panretinalnej (HR 0,79; p < 0,001), witrektomii (HR 0,62; p < 0,001) oraz terapii anty-VEGF (HR 0,84; p = 0,03),
• redukowało ryzyko ślepoty o 30,2% (HR 0,70; p < 0,001).

Interpretacja i znaczenie kliniczne

Wyniki sugerują, że chociaż stosowanie GLP-1 RA może wiązać się z nieznacznie większym ryzykiem rozpoznania DR, to jednocześnie redukuje ryzyko jej ciężkich postaci oraz powikłań prowadzących do utraty widzenia. Mechanizm tego zjawiska może być wieloczynnikowy – obejmujący poprawę kontroli glikemii, redukcję masy ciała, korzystny wpływ na funkcję naczyń oraz bezpośrednie działanie neuroprotekcyjne na siatkówkę.

Badanie dostarcza istotnych danych praktycznych:

• pacjenci z T2D leczeni GLP-1 RA powinni być objęci regularnym, kompleksowym monitorowaniem okulistycznym niezależnie od wyjściowego stanu siatkówki,
• GLP-1 RA mogą mieć korzystny wpływ na rokowanie okulistyczne, szczególnie w kontekście ograniczenia potrzeby inwazyjnych procedur leczniczych i zapobiegania ślepocie,
• obserwacje te wymagają potwierdzenia w prospektywnych, randomizowanych badaniach z oceną zarówno ostrych, jak i długofalowych zmian w siatkówce.

Ograniczenia badania

Autorzy zwracają uwagę na ograniczenia wynikające z retrospektywnego charakteru analizy i stosowania danych z elektronicznej dokumentacji medycznej – możliwe są różnice w kodowaniu rozpoznań i brak informacji o stabilności DR przed rozpoczęciem terapii. Nie oceniano również tempa spadku HbA1c, które mogłoby wpływać na ryzyko przejściowego pogorszenia DR.

Źródło: JAMA Network Open, „GLP-1 Receptor Agonists and Sight-Threatening Ophthalmic Complications in Patients With Type 2 Diabetes”
DOI: 10.1001/jamanetworkopen.2025.26321