Agoniści receptora GLP-1 przed ciążą i w jej trakcie: metaanaliza ponad 43 tys. kobiet z cukrzycą wskazuje na istotne luki w danych dotyczących bezpieczeństwa
Międzynarodowy przegląd systematyczny i metaanaliza nie wykazały istotnego związku ekspozycji na agonistów receptora GLP-1 z większością analizowanych powikłań położniczych. Badacze podkreślają jednak, że dostępne dowody nie pozwalają potwierdzić bezpieczeństwa kontynuowania leczenia podczas ciąży.
Stosowanie agonistów receptora GLP-1 u kobiet z cukrzycą planujących macierzyństwo staje się coraz ważniejszym zagadnieniem klinicznym. Międzynarodowy zespół naukowców przeanalizował wyniki siedmiu badań obejmujących ponad 43 tys. kobiet narażonych na działanie tej grupy leków, a następnie opracował stanowisko eksperckie dotyczące postępowania przed ciążą, podczas ciąży i po porodzie. Wyniki opublikowane w czasopiśmie The Lancet Obstetrics, Gynaecology & Women’s Health są częściowo uspokajające, jednak nie pozwalają uznać terapii za bezpieczną w całym okresie ciąży i laktacji. Szczególnie istotne pozostają niepewności związane z ryzykiem utraty ciąży, ekspozycją w późniejszych trymestrach oraz potencjalnym wpływem leczenia na dziecko.
Agoniści receptora GLP-1 u kobiet z cukrzycą w wieku rozrodczym
Rosnące rozpowszechnienie cukrzycy typu 1, cukrzycy typu 2 oraz cukrzycy ciążowej stanowi istotne wyzwanie dla opieki diabetologicznej i położniczej. Optymalizacja wyrównania metabolicznego przed zapłodnieniem ma szczególne znaczenie, ponieważ stan metaboliczny matki może wpływać na przebieg ciąży oraz zdrowie potomstwa.
Agoniści receptora glukagonopodobnego peptydu 1 (GLP-1RA) są stosowani w leczeniu cukrzycy typu 2 i otyłości. Ich działanie obejmuje między innymi poprawę kontroli glikemii oraz zmniejszenie masy ciała. W związku z coraz częstszym stosowaniem tych leków przez kobiety w wieku rozrodczym rośnie również prawdopodobieństwo ekspozycji w okresie bezpośrednio poprzedzającym zapłodnienie oraz we wczesnej, jeszcze nierozpoznanej ciąży.
Sytuacja ta rodzi istotne pytania dotyczące bezpieczeństwa farmakoterapii, właściwego momentu jej zakończenia przed planowaną ciążą, możliwości uzyskania korzyści metabolicznych w okresie przedkoncepcyjnym oraz postępowania w przypadku niezamierzonej ekspozycji na lek po zapłodnieniu.
Problemem tym zajął się międzynarodowy zespół naukowców, w którego skład weszli między innymi Sarah Dib, Matthew Savage, Melanie J. Davies, Paul W. Franks, Rebecca M. Reynolds, Naveed Sattar, Tricia Tan, Sara L. White i Claire L. Meek.
Współautorzy reprezentowali liczne ośrodki akademickie i kliniczne, w tym University of Leicester, Leicester Diabetes Research Centre, Leicester NIHR Biomedical Research Centre, University of Cambridge, University of Edinburgh, University of Glasgow, Lund University oraz Imperial College London.
Wyniki opracowania przedstawiono podczas dorocznego kongresu European Association for the Study of Diabetes (EASD 2026), odbywającego się w Mediolanie od 28 września do 2 października 2026 roku. Publikacja ukazała się 29 września 2026 roku w The Lancet Obstetrics, Gynaecology & Women’s Health.
Przegląd systematyczny, metaanaliza i międzynarodowy konsensus ekspertów
Opracowanie miało charakter wieloetapowy. Autorzy przeprowadzili przegląd systematyczny dostępnej literatury, wykonali metaanalizę danych klinicznych oraz opracowali międzynarodowe stanowisko eksperckie uwzględniające zarówno aktualne dowody naukowe, jak i perspektywę kobiet mających osobiste doświadczenia związane z cukrzycą i opieką reprodukcyjną.
Charakterystyka opracowania
- Typ badania
- Przegląd systematyczny, metaanaliza i międzynarodowy konsensus ekspercki
- Populacja
- Ponad 43 000 kobiet z cukrzycą narażonych na działanie agonistów receptora GLP-1
- Projekt badania
- Metaanaliza 7 badań; uzgodnienia 42 ekspertów; udział 60 kobiet z osobistymi doświadczeniami
W metaanalizie uwzględniono siedem badań obejmujących łącznie ponad 43 tys. kobiet z cukrzycą, u których wystąpiła ekspozycja na agonistów receptora GLP-1.
W sześciu spośród siedmiu badań oceniano ekspozycję w pierwszym trymestrze ciąży. Jedno badanie obejmowało stosowanie leków w okresie 12 miesięcy poprzedzających ciążę, co mogło również obejmować ekspozycję we wczesnym okresie ciąży.
Autorzy podkreślają, że dokładny moment ekspozycji, wyrażony w tygodniach ciąży, często nie był dostatecznie udokumentowany. Ma to istotne znaczenie metodologiczne, ponieważ stosowanie leku przed zapłodnieniem, ekspozycja we wczesnym okresie organogenezy oraz kontynuowanie leczenia w późniejszej ciąży stanowią odmienne sytuacje kliniczne.
Opracowanie nie ograniczało się do analizy danych obserwacyjnych. W procesie tworzenia stanowiska wykorzystano również wiedzę 42 specjalistów reprezentujących różne środowiska międzynarodowe oraz opinie 60 kobiet z osobistymi doświadczeniami związanymi z omawianym problemem.
Takie podejście pozwoliło zestawić dane dotyczące bezpieczeństwa farmakoterapii z rzeczywistymi potrzebami kobiet leczonych z powodu cukrzycy. Jednocześnie należy rozróżnić wyniki metaanalizy od stanowiska eksperckiego: konsensus może pomagać w podejmowaniu decyzji klinicznych, ale nie zastępuje brakujących badań prospektywnych.
Wyniki położnicze i noworodkowe po ekspozycji na agonistów receptora GLP-1
Brak istotnego związku z większością ocenianych niekorzystnych wyników ciąży
Metaanaliza nie wykazała istotnego statystycznie związku ekspozycji na agonistów receptora GLP-1 z ryzykiem kilku ważnych niekorzystnych wyników położniczych i noworodkowych.
Dotyczyło to następujących punktów końcowych:
- porodu przedwczesnego,
- wewnątrzmacicznego obumarcia płodu,
- zgonu noworodka,
- porodu drogą cięcia cesarskiego,
- zaburzeń nadciśnieniowych w ciąży, w tym stanu przedrzucawkowego,
- urodzenia dziecka z masą ciała zbyt małą w stosunku do wieku ciążowego (SGA, small for gestational age).
Nie stwierdzono również zwiększenia ryzyka wad wrodzonych u potomstwa w związku z ekspozycją na agonistów receptora GLP-1 zakończoną w pierwszym trymestrze w porównaniu z brakiem ekspozycji, przy czym dostępne dowody dotyczyły przede wszystkim kobiet z cukrzycą typu 2.
Wyniki te mogą mieć znaczenie dla oceny przypadków niezamierzonej ekspozycji na leki we wczesnej ciąży. Nie są jednak równoznaczne z udowodnieniem bezpieczeństwa kontynuowania terapii podczas ciąży.
Brak statystycznie istotnego związku z niekorzystnym wynikiem nie oznacza bowiem, że ryzyko zostało definitywnie wykluczone. Interpretacja zależy również od liczebności i jakości poszczególnych badań, dokładności dokumentowania ekspozycji oraz możliwości uwzględnienia czynników zakłócających.
Utrata wczesnej ciąży: sygnał wymagający szczególnej ostrożności
Odmienne wyniki uzyskano dla złożonego punktu końcowego obejmującego wczesną utratę ciąży, do którego zaliczano poronienia oraz zakończenia ciąży.
W analizie dwóch badań obejmujących łącznie 41 046 kobiet odnotowano o 31% większą częstość tego złożonego punktu końcowego w grupie narażonej na agonistów receptora GLP-1.
Ograniczenie to ma zasadnicze znaczenie kliniczne. Obserwowana zależność wymaga potwierdzenia w badaniach, które pozwolą odrębnie ocenić samoistną utratę ciąży, celowe zakończenie ciąży, dokładny czas ekspozycji oraz choroby współistniejące i inne czynniki mogące wpływać na przebieg ciąży.
Wady wrodzone: wyniki częściowo uspokajające, ale zakres danych jest ograniczony
Autorzy międzynarodowego stanowiska wskazują, że dostępne dowody, pochodzące głównie z badań obejmujących kobiety z cukrzycą typu 2, nie sugerują zwiększonego ryzyka wad wrodzonych po zakończeniu ekspozycji na agonistów receptora GLP-1 w pierwszym trymestrze.
Informacja ta jest szczególnie istotna w przypadku kobiet, które stosowały leczenie przed rozpoznaniem ciąży.
Nie można jednak automatycznie przenosić tych wyników na ekspozycję trwającą przez cały pierwszy trymestr ani na stosowanie leków w drugim i trzecim trymestrze. W analizowanych badaniach moment zakończenia leczenia nie zawsze był precyzyjnie określony, a dane dotyczące późniejszych etapów ciąży pozostają bardzo ograniczone.
Agoniści receptora GLP-1 w okresie przedkoncepcyjnym
Optymalizacja metaboliczna przed planowaną ciążą
Jednym z najważniejszych zagadnień poruszonych w międzynarodowym stanowisku jest potencjalna rola agonistów receptora GLP-1 w poprawie stanu metabolicznego kobiet z cukrzycą przed zapłodnieniem.
Eksperci uznali, że u kobiet z cukrzycą typu 2 stosowanie tej grupy leków może być uzasadnionym elementem optymalizacji metabolicznej w okresie przedkoncepcyjnym, jeżeli istnieją odpowiednie wskazania kliniczne.
Stanowisko to wynika z możliwości uzyskania poprawy kontroli glikemii oraz redukcji masy ciała, co może mieć znaczenie dla przygotowania pacjentki do ciąży.
Nie oznacza to jednak rekomendacji kontynuowania terapii w okresie ciąży. Konieczne jest rozróżnienie leczenia prowadzonego przed zapłodnieniem od farmakoterapii stosowanej po zajściu w ciążę.
Dostępny komunikat naukowy nie przedstawia jednolitego, szczegółowego schematu odstawiania wszystkich agonistów receptora GLP-1 przed planowaną ciążą. Określenie odpowiedniego odstępu między zakończeniem leczenia a planowanym zapłodnieniem wymaga uwzględnienia właściwości konkretnego produktu leczniczego oraz aktualnej charakterystyki produktu leczniczego.
Cukrzyca typu 1 i przebyta cukrzyca ciążowa
Panel ekspercki dostrzegł również potencjalne korzyści metaboliczne ze stosowania terapii opartych na GLP-1 u wybranych kobiet z cukrzycą typu 1 oraz u kobiet po przebytej cukrzycy ciążowej.
Autorzy wyraźnie zaznaczają jednak, że bezpośrednie dowody naukowe dotyczące tych grup są ograniczone.
W przypadku cukrzycy typu 1 szczególnie ważne jest odróżnienie potencjalnych korzyści metabolicznych od potwierdzonych wskazań terapeutycznych. Omawiany konsensus nie stanowi podstawy do rutynowego stosowania agonistów receptora GLP-1 w tej populacji.
Podobnie u kobiet po przebytej cukrzycy ciążowej konieczne są dalsze badania określające, czy poprawa parametrów metabolicznych pod wpływem tej grupy leków przekłada się na istotne korzyści dotyczące kolejnych ciąż oraz długoterminowego ryzyka metabolicznego.
Stosowanie agonistów receptora GLP-1 po porodzie i w okresie karmienia piersią
Niewielka liczba badań dotyczących okresu poporodowego
Znacznie mniej danych dotyczy stosowania agonistów receptora GLP-1 po porodzie, zwłaszcza podczas laktacji.
Autorzy zidentyfikowali jedynie jedno niewielkie randomizowane badanie obejmujące kobiety, które nie karmiły piersią, oraz dwa badania farmakokinetyczne dotyczące laktacji.
Oznacza to, że baza dowodowa dotycząca tego etapu życia reprodukcyjnego jest znacznie mniej rozwinięta niż w odniesieniu do niezamierzonej ekspozycji we wczesnej ciąży.
Przenikanie leków do mleka kobiecego
Dostępne dane farmakokinetyczne sugerują, że niektóre agoniści receptora GLP-1 podawani podskórnie mogą być niewykrywalni w mleku kobiecym albo występować w nim w znikomych stężeniach.
Nie można jednak utożsamiać niewielkiego stężenia substancji w mleku z potwierdzonym bezpieczeństwem dla karmionego dziecka.
Do oceny ryzyka konieczne są również dane dotyczące potencjalnej ekspozycji niemowlęcia, wchłaniania substancji z przewodu pokarmowego, działań niepożądanych oraz długoterminowego wpływu na wzrastanie i rozwój.
Autorzy zwracają szczególną uwagę na niedostatek informacji dotyczących doustnych postaci leków, zwłaszcza preparatów zawierających substancje zwiększające wchłanianie.
Ograniczenia dowodów naukowych i znaczenie dla praktyki klinicznej
Najważniejsze luki badawcze
Mimo dużej liczby kobiet uwzględnionych w metaanalizie autorzy podkreślają, że dostępne dane nie pozwalają na pełne określenie profilu korzyści i ryzyka terapii GLP-1 w całym okresie reprodukcyjnym.
Najważniejsze nierozstrzygnięte zagadnienia obejmują:
- dokładną ocenę ryzyka poronienia samoistnego, odrębną od ryzyka celowego zakończenia ciąży,
- bezpieczeństwo ekspozycji w drugim i trzecim trymestrze,
- wpływ długości ekspozycji oraz momentu odstawienia leku na wyniki położnicze,
- różnice między poszczególnymi substancjami czynnymi i drogami podania,
- bezpieczeństwo leczenia w okresie karmienia piersią,
- potencjalny wpływ leczenia na płodność,
- długoterminowe następstwa metaboliczne i rozwojowe u potomstwa,
- specyficzne korzyści i ryzyko w grupach kobiet z cukrzycą typu 1 oraz po przebytej cukrzycy ciążowej.
Badacze postulują prowadzenie dużych badań prospektywnych, które umożliwią bardziej precyzyjne określenie zależności między ekspozycją na poszczególne terapie oparte na GLP-1 a wynikami zdrowotnymi matki i dziecka.
Ważne będzie również uwzględnienie odrębnych analiz dla różnych produktów leczniczych, ponieważ nie można automatycznie przyjmować, że wszystkie substancje należące do tej samej grupy farmakologicznej charakteryzują się identycznym profilem bezpieczeństwa w ciąży i podczas laktacji.
W praktyce klinicznej
Wyniki przeglądu mają znaczenie przede wszystkim dla poradnictwa przedkoncepcyjnego oraz oceny przypadków niezamierzonej ekspozycji na agonistów receptora GLP-1 we wczesnej ciąży.
Dostępne obserwacje dotyczące wad wrodzonych i kilku innych niekorzystnych wyników położniczych mogą stanowić element rozmowy z pacjentką, jednak powinny być przedstawiane razem z ograniczeniami metodologicznymi analizowanych badań.
W przypadku kobiet z cukrzycą typu 2 planujących ciążę istotne pozostaje indywidualne przygotowanie planu leczenia metabolicznego, uwzględniającego zarówno potencjalne korzyści przedkoncepcyjne, jak i konieczność odpowiedniego zakończenia terapii przed ciążą zgodnie z informacjami dotyczącymi konkretnego leku.
W razie rozpoznania ciąży podczas leczenia ocena sytuacji powinna uwzględniać substancję czynną, czas ekspozycji, wyrównanie metaboliczne oraz inne czynniki położnicze. Nie należy samodzielnie interpretować wyników metaanalizy jako podstawy do kontynuowania farmakoterapii przeciwwskazanej w ciąży.
Równie ważnym elementem opieki pozostaje zapewnienie odpowiedniego leczenia cukrzycy po zakończeniu terapii GLP-1, tak aby ograniczyć ryzyko pogorszenia kontroli glikemii w okresie przygotowania do ciąży i podczas jej przebiegu.
Podsumowanie
Międzynarodowy przegląd systematyczny i metaanaliza dostarczają częściowo uspokajających informacji dotyczących ekspozycji na agonistów receptora GLP-1 u kobiet z cukrzycą, zwłaszcza w odniesieniu do wad wrodzonych po zakończeniu stosowania leków we wczesnej ciąży oraz kilku innych ocenianych wyników położniczych.
Nie rozstrzygają jednak kwestii bezpieczeństwa kontynuowania terapii w ciąży ani stosowania jej podczas karmienia piersią. Odrębnego wyjaśnienia wymaga również obserwowana zwiększona częstość złożonego punktu końcowego obejmującego utratę ciąży.
Najważniejszym przesłaniem autorów jest potrzeba rozwoju badań prospektywnych, które pozwolą opracować bardziej precyzyjne, oparte na wiarygodnych dowodach zasady stosowania terapii GLP-1 w opiece diabetologicznej nad kobietami przed ciążą, podczas ciąży i po porodzie.
Źródła i materiały
Publikacja naukowa
Sarah Dib, Matthew J. Savage, Dawn Adams i wsp. Preconception, pregnancy, and postnatal use of GLP-1 receptor agonist-based therapies in women with type 1, type 2, or gestational diabetes: a systematic review, meta-analysis, and international expert consensus statement. 2026.




