Nie tylko insulina ma znaczenie: wczesny wzrost stężenia glukagonu w cukrzycy typu 2 jest związany ze stłuszczeniową chorobą wątroby

Nowe badanie opublikowane w czasopiśmie Diabetes Care pokazuje, że już we wczesnym okresie po rozpoznaniu cukrzycy typu 2 dochodzi do istotnego wzrostu stężenia glukagonu po posiłku. Naukowcy z Deutsches Diabetes-Zentrum wykazali, że zjawisko to jest silnie związane ze stłuszczeniową chorobą wątroby związaną z dysfunkcją metaboliczną (MASLD). Wyniki sugerują, że patogeneza cukrzycy typu 2 nie ogranicza się wyłącznie do insulinooporności i mogą mieć istotne znaczenie dla przyszłych strategii terapeutycznych.

W artykule

• Rola glukagonu w rozwoju cukrzycy typu 2
• Związek między MASLD a zaburzeniami gospodarki glukozowej
• Wyniki badania Deutsches Diabetes-Zentrum
• Koncepcja „wątrobowej oporności na glukagon”
• Znaczenie wczesnego wykrywania stłuszczenia wątroby
• Potencjalne kierunki nowych terapii diabetologicznych

Dotychczas badania nad cukrzycą typu 2 koncentrowały się przede wszystkim na insulinie. Gdy komórki organizmu stają się mniej wrażliwe na działanie tego hormonu produkowanego przez trzustkę, dochodzi do przewlekłego wzrostu stężenia glukozy we krwi. Aktualne badanie przeprowadzone przez naukowców z Deutsches Diabetes-Zentrum (DDZ) pokazuje jednak, że już na bardzo wczesnym etapie choroby podwyższone jest również stężenie glukagonu.

Badacze wykazali, że zwiększone stężenie glukagonu jest związane ze stłuszczeniową chorobą wątroby związaną z dysfunkcją metaboliczną (MASLD), potocznie określaną jako stłuszczenie wątroby. Schorzenie to bardzo często współwystępuje z cukrzycą typu 2. Uzyskane wyniki rodzą nowe pytania dotyczące mechanizmów metabolicznych i mogą mieć znaczenie dla opracowania przyszłych terapii.

Glukagon jako niedoceniany element patogenezy cukrzycy typu 2

Cukrzyca typu 2 należy do najczęstszych chorób metabolicznych na świecie. Kluczowym mechanizmem jej rozwoju pozostaje insulinooporność, czyli zmniejszona skuteczność działania insuliny, prowadząca do utrzymujących się podwyższonych wartości glikemii.

Od dłuższego czasu wiadomo jednak, że u wielu pacjentów z cukrzycą typu 2 zwiększone jest również stężenie glukagonu – hormonu działającego antagonistycznie wobec insuliny. Glukagon pobudza wątrobę do uwalniania glukozy do krwiobiegu, co dodatkowo nasila hiperglikemię.

U osób bez cukrzycy działanie insuliny i glukagonu pozostaje precyzyjnie zrównoważone. Zaburzenie tej równowagi może znacząco wpływać na metabolizm glukozy i prowadzić do utrwalonych zaburzeń glikemii.

Celem badania było ustalenie, czy zwiększone stężenie glukagonu pojawia się już krótko po rozpoznaniu cukrzycy typu 2 oraz jaka jest rola stłuszczeniowej choroby wątroby w tym procesie.

Analiza pacjentów z nowo rozpoznaną cukrzycą typu 2

W badaniu opublikowanym w renomowanym czasopiśmie Diabetes Care naukowcy przeanalizowali próbki krwi oraz parametry metaboliczne u:

• 50 dorosłych osób z nowo rozpoznaną cukrzycą typu 2,
• 50 osób z prawidłowym metabolizmem glukozy.

Analiza została oparta na danych uczestników German Diabetes Study – największego trwającego europejskiego badania dotyczącego nowo rozpoznanej cukrzycy u dorosłych.

Nawet 75% wyższe stężenie glukagonu po posiłku

Wyniki wykazały, że osoby z cukrzycą typu 2 już w ciągu pierwszego roku od rozpoznania choroby mają około 75% wyższe poposiłkowe stężenia glukagonu niż osoby bez cukrzycy.

Szczególnie istotnym odkryciem był fakt, że wzrost ten był silnie związany z zawartością tłuszczu w wątrobie. Co ważne, zależność ta nie była powiązana – jak wcześniej często zakładano – ani z insulinoopornością, ani z określonymi metabolitami obecnymi we krwi.

„Nasze wyniki pokazują, że cukrzyca typu 2 nie powinna być analizowana wyłącznie przez pryzmat działania insuliny. Wątroba oraz regulacja glukagonu odgrywają szczególną rolę w metabolizmie” – wyjaśnia profesor Michael Roden, dyrektor naukowy i rzecznik zarządu DDZ oraz dyrektor Kliniki Endokrynologii i Diabetologii Universitätsklinikum Düsseldorf.

Możliwa „wątrobowa oporność na glukagon”

Wcześniejsze badania sugerowały, że nagromadzony w hepatocytach tłuszcz może zaburzać działanie glukagonu. Nowe dane wspierają tę hipotezę i wskazują na możliwość występowania tzw. „wątrobowej oporności na glukagon”.

Oznaczałoby to, że wątroba staje się mniej wrażliwa na działanie glukagonu, co prowadzi do kompensacyjnego zwiększenia jego wydzielania przez organizm.

Zjawisko to może mieć istotne znaczenie kliniczne, zwłaszcza że nowe klasy leków opracowywanych obecnie w badaniach eksperymentalnych celują właśnie w układ glukagonowy. Jednym z celów takich terapii jest leczenie MASLD oraz poprawa metabolizmu wątrobowego.

Znaczenie wczesnego wykrywania stłuszczenia wątroby

Wyniki badania są istotne również dla pacjentów ze stłuszczeniową chorobą wątroby. Potwierdzają one ścisły związek pomiędzy zdrowiem wątroby a gospodarką glukozową organizmu.

„Wczesne leczenie stłuszczeniowej choroby wątroby może pomóc zmniejszyć ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2. Kluczowe znaczenie ma więc wczesna diagnostyka i badania przesiewowe w grupach ryzyka” – podkreśla Maximilian Huttasch z Institut für Klinische Diabetologie DDZ, pierwszy autor badania.

Naukowcy zaznaczają jednak, że konieczne są dalsze badania mające potwierdzić, czy rzeczywiście dochodzi do zmniejszonej odpowiedzi wątroby na glukagon oraz czy mechanizm ten można skutecznie modulować terapeutycznie.

Źródło: Diabetes Care, Increased Early Postprandial Glucagon Concentrations in Humans With Newly Diagnosed Type 2 Diabetes and Steatotic Liver Disease
DOI: https://doi.org/10.2337/dc25-3077