Wybór rodzaju treningu a skuteczność prewencji cukrzycy typu 2 – wyniki badania CHOICE

Współczesne programy prewencji cukrzycy typu 2 coraz częściej odchodzą od sztywno narzuconych schematów treningowych na rzecz modeli bardziej spersonalizowanych. Jednym z kluczowych elementów tej zmiany jest uwzględnienie autonomii pacjenta w wyborze formy aktywności fizycznej. Najnowsze dane z pragmatycznego randomizowanego badania CHOICE wskazują, że taka strategia może mieć istotne znaczenie dla długoterminowych efektów zdrowotnych, szczególnie w zakresie wydolności krążeniowo-oddechowej oraz deklarowanej aktywności fizycznej.

Badanie zostało przeprowadzone przez zespół kierowany przez prof. Mary E. Jung oraz prof. Jonathana P. Little z University of British Columbia–Okanagan Campus i opublikowane w czasopiśmie Translational Exercise Biomedicine.

Projekt badania i charakterystyka populacji

Badanie CHOICE miało charakter pragmatycznego randomizowanego badania kontrolowanego (RCT), co oznacza, że jego celem było odwzorowanie warunków rzeczywistej praktyki klinicznej i środowiskowej, a nie wyłącznie kontrolowanego środowiska laboratoryjnego.

Do badania włączono 77 osób z grupy ryzyka rozwoju cukrzycy typu 2. Średni wiek uczestników wynosił 61,5 roku, a 75% stanowiły kobiety. Uczestników losowo przydzielono do jednej z trzech grup:

• HIIT (high-intensity interval training),
• MICT (moderate-intensity continuous training),
• CHOICE – grupa, w której uczestnicy mogli wybrać preferowany typ treningu po wcześniejszym zapoznaniu się z obiema metodami.

Interwencja trwała 4 tygodnie i obejmowała:

• indywidualne sesje coachingowe,
• elementy wywiadu motywującego,
• nadzorowany, progresywny trening fizyczny.

Punktem końcowym pierwszorzędowym była percepcja wsparcia autonomii (autonomy support), natomiast do punktów drugorzędowych zaliczono m.in. regulację motywacji, poziom aktywności fizycznej oraz wydolność krążeniowo-oddechową ocenianą po 6 miesiącach.

Wybór formy treningu a wsparcie autonomii i motywacja

Jednym z głównych założeń badania było sprawdzenie, czy umożliwienie pacjentowi wyboru rodzaju aktywności fizycznej zwiększy poczucie autonomii i wewnętrzną motywację – zgodnie z założeniami teorii autodeterminacji (Self-Determination Theory).

Wyniki badania nie wykazały istotnych różnic między grupami w zakresie:

• percepcji wsparcia autonomii,
• regulacji motywacji.

Oznacza to, że sama możliwość wyboru formy treningu nie przełożyła się bezpośrednio na wzrost motywacji czy poczucia sprawczości w porównaniu z grupami realizującymi narzucony protokół treningowy.

Jednocześnie należy podkreślić, że we wszystkich grupach poziom wsparcia autonomii i motywacji był relatywnie wysoki, co sugeruje, że kluczową rolę mogły odegrać inne komponenty interwencji – zwłaszcza indywidualne doradztwo i podejście coachingowe.

Efekty kliniczne i behawioralne po 6 miesiącach

Pomimo braku różnic w zakresie wskaźników psychologicznych, obserwowano istotne zmiany w parametrach funkcjonalnych i behawioralnych.

W grupie CHOICE odnotowano:

• istotny wzrost deklarowanej aktywności fizycznej,
• istotną poprawę wydolności krążeniowo-oddechowej po 6 miesiącach.

Poprawa wydolności krążeniowo-oddechowej była również istotna w grupie MICT, natomiast nie osiągnęła istotności statystycznej w grupie HIIT.

Jednocześnie dane z akcelerometrów i urządzeń typu Fitbit nie wykazały istotnych zmian w aktywności fizycznej po korekcie statystycznej, co sugeruje rozbieżność pomiędzy pomiarami obiektywnymi a subiektywną oceną aktywności.

Znaczenie wyników w kontekście prewencji cukrzycy typu 2

Z klinicznego punktu widzenia uzyskane wyniki mają istotne implikacje dla projektowania programów prewencji cukrzycy typu 2.

Wzrost aktywności fizycznej oraz poprawa wydolności krążeniowo-oddechowej są kluczowymi czynnikami:

• redukującymi insulinooporność,
• poprawiającymi kontrolę glikemii,
• zmniejszającymi ryzyko progresji stanu przedcukrzycowego do jawnej cukrzycy typu 2.

Zarówno HIIT, jak i MICT wykazują korzystny wpływ na parametry metaboliczne, w tym glikemię, HbA1c oraz wydolność aerobową, co potwierdzają również inne badania kliniczne i metaanalizy.

Znaczenie elastyczności w zaleceniach treningowych

Najważniejszym wnioskiem płynącym z badania CHOICE nie jest wyższość jednej formy treningu nad drugą, lecz potwierdzenie, że:

• elastyczne podejście do zaleceń treningowych jest wykonalne w warunkach rzeczywistych,
• nie pogarsza parametrów motywacyjnych,
• może poprawiać długoterminowe wyniki funkcjonalne.

Z perspektywy praktyki klinicznej oznacza to możliwość odejścia od uniwersalnych zaleceń na rzecz podejścia bardziej zindywidualizowanego, uwzględniającego:

• preferencje pacjenta,
• jego możliwości funkcjonalne,
• bariery psychospołeczne.

Ograniczenia badania i kierunki dalszych analiz

Autorzy zwracają uwagę na kilka istotnych ograniczeń:

• niewielka liczebność próby,
• stosunkowo krótki okres interwencji,
• rozbieżności między pomiarami subiektywnymi a obiektywnymi aktywności fizycznej.

Wyniki podkreślają również potrzebę rozwoju bardziej precyzyjnych narzędzi do monitorowania aktywności fizycznej w warunkach życia codziennego, szczególnie w populacjach klinicznych.

Wnioski dla praktyki medycznej i fizjoterapeutycznej

Badanie CHOICE dostarcza ważnych argumentów na rzecz personalizacji zaleceń treningowych w prewencji cukrzycy typu 2. Włączenie pacjenta w proces decyzyjny może stanowić istotny element strategii zwiększania adherencji i poprawy wyników zdrowotnych, nawet jeśli nie przekłada się bezpośrednio na wskaźniki motywacyjne.

Z punktu widzenia lekarza, fizjoterapeuty i edukatora zdrowotnego kluczowe znaczenie ma:

• integracja elementów motywacyjnych z programem treningowym,
• umożliwienie wyboru formy aktywności,
• prowadzenie interwencji w środowisku zbliżonym do warunków życia pacjenta.

Źródło: Translational Exercise Biomedicine, The role of exercise modality on psychological, behavioral, and fitness outcomes among individuals at risk of type 2 diabetes
DOI: https://doi.org/10.1515/teb-2025-0026