Jaka dieta jest najlepsza w cukrzycy? Z okazji Światowego Dnia Żywności naukowcy z Deutsches Diabetes-Zentrum (DDZ) przyjrzeli się naukowym faktom dotyczącym popularnych trendów żywieniowych, takich jak post przerywany, dieta niskowęglowodanowa (low-carb) oraz wegańska. Eksperci wyjaśniają, które z tych podejść mogą pomóc w poprawie kontroli glikemii i masy ciała – oraz jakie są ich potencjalne korzyści i zagrożenia.
Zrównoważona dieta ma bezpośredni wpływ na poziom glukozy we krwi, wrażliwość na insulinę i profil lipidowy. Odgrywa kluczową rolę w zapobieganiu powikłaniom, takim jak choroby sercowo-naczyniowe czy nerek. Dlatego od dawna stanowi centralny filar leczenia i profilaktyki cukrzycy typu 2.
„Właśnie dlatego, że odżywianie ma tak duże znaczenie, warto podchodzić do diet z rozwagą i analizować różne podejścia w oparciu o rzetelne dane naukowe, a nie chwilowe mody”, podkreśla dr Sabrina Schlesinger, zastępczyni dyrektora Instytutu Biometrii i Epidemiologii w DDZ.
Post przerywany – co mówią badania o korzyściach i ograniczeniach
W poście przerywanym spożywanie posiłków ogranicza się do określonych przedziałów czasowych, np. według zasady 16:8 – 16 godzin postu, 8 godzin jedzenia. Inne warianty to tzw. Alternate-Day-Fasting (ADF), czyli naprzemiennie dni postne i zwykłe, oraz dieta 5:2, w której dwa dni w tygodniu kalorie ogranicza się do 500–600 kcal.
Badania wykazały, że post przerywany u osób z cukrzycą typu 2 może poprawić wrażliwość na insulinę, obniżyć masę ciała i niekiedy również poziom HbA1c. Niedawno opublikowane porównanie różnych rodzajów postu z ciągłym ograniczeniem kalorii pokazało, że ADF krótkoterminowo może skuteczniej redukować masę ciała, jednak długofalowo nie daje większych korzyści w zapobieganiu chorobom sercowo-naczyniowym czy metabolicznym.
„Każda radykalna zmiana żywienia niesie ryzyko. W przypadku diabetyków stosujących insulinę lub doustne leki hipoglikemizujące post przerywany może prowadzić do hipoglikemii. Dlatego tego rodzaju diety należy prowadzić wyłącznie pod nadzorem lekarza”, zaznacza prof. Michael Roden, dyrektor naukowy i rzecznik zarządu DDZ oraz kierownik Kliniki Endokrynologii i Diabetologii w Universitätsklinikum Düsseldorf.
Dieta Low-Carb – mniej węglowodanów, więcej tłuszczu i białka
Dieta niskowęglowodanowa polega na znacznym ograniczeniu spożycia węglowodanów – w sposób umiarkowany lub bardzo restrykcyjny. Mniejsza ilość węglowodanów oznacza niższe skoki glukozy i insuliny, a organizm zaczyna w większym stopniu wykorzystywać tłuszcze i ciała ketonowe jako źródło energii.
Badania DDZ wskazują, że u pacjentów z cukrzycą typu 2 dieta low-carb może poprawiać kontrolę glikemii, sprzyjać utracie masy ciała i korzystnie wpływać na poziom lipidów. Jednak w dłuższej perspektywie przewaga tej diety nad innymi, np. niskokaloryczną, zanika. W przypadku cukrzycy typu 1 dane są znacznie bardziej ograniczone – konieczna jest ścisła współpraca z lekarzem, gdyż istnieje ryzyko hipoglikemii i kwasicy ketonowej.
Należy też zwracać uwagę na jakość spożywanych produktów: nadmiar tłuszczów nasyconych i białka zwierzęcego może zwiększać ryzyko chorób serca. Osoby z cukrzycą i współistniejącą chorobą nerek nie powinny stosować bardzo restrykcyjnych diet niskowęglowodanowych.
Dieta wegańska – korzyści i konieczność planowania
Dobrze zaplanowana dieta wegańska dostarcza dużych ilości błonnika i związków bioaktywnych z roślin, które mogą korzystnie wpływać na metabolizm. U osób z cukrzycą typu 2 wykazano, że dieta wegańska sprzyja redukcji masy ciała, poprawia kontrolę glikemii, ciśnienie krwi i profil lipidowy. Nadal jednak brakuje badań nad jej długoterminowymi efektami oraz zastosowaniem w cukrzycy typu 1.
„Wegańska dieta wymaga uważnego planowania – konieczna jest suplementacja witaminy B12, a niedobory mogą dotyczyć także jodu, żelaza, witaminy D, kwasów omega-3 i wapnia”, podkreśla dr Janett Barbaresko z Instytutu Biometrii i Epidemiologii DDZ, współautorka stanowiska Deutsche Gesellschaft für Ernährung (DGE) dotyczącego diety wegańskiej.
„Osoby, które nie chcą całkowicie rezygnować z produktów zwierzęcych, mogą osiągnąć podobne korzyści dzięki diecie roślinnej z umiarkowanym udziałem produktów pochodzenia zwierzęcego” – dodaje Barbaresko. Naukowcy DDZ w jednej z ostatnich obserwacji wykazali, że taka dieta wiąże się z niższą śmiertelnością wśród osób z cukrzycą typu 2.
Wnioski: nie ma jednej idealnej diety – liczy się indywidualne dopasowanie
Każde z podejść może przynieść korzyści, jeśli jest dostosowane do stylu życia pacjenta, jego leczenia i chorób współistniejących. „Największym wyzwaniem przy restrykcyjnych dietach jest ich utrzymanie w dłuższym okresie. W praktyce najważniejsze jest, by zmiany były trwałe i realistyczne”, podsumowuje dr Schlesinger.
Źródło: Deutsches Diabetes-Zentrum
