Przegląd systematyczny łączy chirurgiczne leczenie raka trzustki z ryzykiem cukrzycy pooperacyjnej
W tomie 12 czasopisma Oncoscience z dnia 8 grudnia 2025 r. opublikowano nowy przegląd systematyczny zatytułowany “Incidence and risk factors for new-onset diabetes mellitus (NODM) in post-pancreatectomy patients diagnosed with pancreatic adenocarcinoma (PAC): A systematic review”. Praca dotyczy częstości występowania oraz czynników ryzyka rozwoju nowo rozpoznanej cukrzycy (new-onset diabetes mellitus, NODM) u pacjentów po resekcji trzustki z powodu gruczolakoraka trzustki.
Autorami przeglądu są Adavikolanu Kesava Ramgopal z AIIMS Mangalagiri oraz Kondeti Ajay Kumare z AIIMS Bibinagar. Badacze przeanalizowali łącznie 45 wcześniej opublikowanych badań, których celem była ocena ryzyka rozwoju cukrzycy po leczeniu chirurgicznym raka trzustki. Wyniki wskazują, że niemal co czwarty pacjent po częściowym usunięciu trzustki rozwija cukrzycę. Autorzy podkreślają, że cukrzyca powinna być postrzegana jako częste i klinicznie istotne powikłanie pooperacyjne, zwłaszcza u chorych obciążonych dodatkowymi czynnikami ryzyka.
Znaczenie kliniczne raka gruczołowego trzustki
Gruczolakorak trzustki należy do najbardziej agresywnych nowotworów złośliwych, charakteryzujących się ograniczonymi możliwościami terapeutycznymi i niskimi wskaźnikami przeżycia. Standardem leczenia radykalnego pozostają zabiegi chirurgiczne, takie jak pankreatoduodenektomia (usunięcie głowy trzustki) oraz pankreatektomia dystalna (usunięcie trzonu i ogona trzustki), których celem jest resekcja zmienionej nowotworowo tkanki.
Ze względu na kluczową rolę trzustki w regulacji gospodarki węglowodanowej, zabiegi te mogą jednak istotnie zaburzać funkcję endokrynną narządu, prowadząc do rozwoju cukrzycy pooperacyjnej.
Charakterystyka analizowanych badań
Jak wskazują autorzy:
„Przeanalizowano 45 badań ilościowych, z których 16 (35,5%) miało charakter prospektywny, a 29 (64,5%) było badaniami retrospektywnymi.”
Do przeglądu włączono publikacje z lat 2000–2025, obejmujące pacjentów poddanych pankreatoduodenektomii lub pankreatektomii dystalnej. Łączna częstość występowania NODM wyniosła 24,5%. W grupie pacjentów po pankreatoduodenektomii cukrzycę rozpoznano u 23,2% chorych, natomiast po pankreatektomii dystalnej odsetek ten wzrastał do 26,3%.
Różnica ta jest najprawdopodobniej związana z nierównomiernym rozmieszczeniem komórek β produkujących insulinę, które są bardziej skoncentrowane w trzonie i ogonie trzustki, a więc w obszarach usuwanych podczas pankreatektomii dystalnej.
Czynniki ryzyka rozwoju nowo rozpoznanej cukrzycy
Przegląd pozwolił również na identyfikację szeregu czynników zwiększających ryzyko wystąpienia NODM po operacji. Należą do nich:
- starszy wiek pacjenta,
- wysoki wskaźnik masy ciała (BMI),
- podwyższone stężenia glukozy we krwi przed zabiegiem,
- wywiad przewlekłego zapalenia trzustki,
- niewielka objętość pozostałej tkanki trzustkowej po resekcji.
Dodatkowo ryzyko rozwoju cukrzycy zwiększały powikłania pooperacyjne, w tym zakażenia oraz procesy zapalne.
Implikacje dla praktyki klinicznej
Autorzy podkreślają znaczenie wczesnego przesiewu w kierunku zaburzeń gospodarki węglowodanowej oraz długoterminowego monitorowania glikemii u pacjentów poddawanych operacjom trzustki. Identyfikacja chorych szczególnie narażonych na rozwój cukrzycy może umożliwić lepsze planowanie opieki pooperacyjnej i ograniczenie długofalowych konsekwencji metabolicznych.
Dzięki podsumowaniu danych pochodzących z wielu krajów i różnych ośrodków badawczych, przegląd ten dostarcza istotnych informacji na temat częstości i patogenezy cukrzycy po chirurgicznym leczeniu raka trzustki. Autorzy apelują o prowadzenie dużych, prospektywnych badań oraz o opracowanie ujednoliconych protokołów monitorowania metabolicznego, które mogłyby poprawić rokowanie tej grupy pacjentów.
Źródło: Oncoscience, Incidence and risk factors for new-onset diabetes mellitus (NODM) in post-pancreatectomy patients diagnosed with pancreatic adenocarcinoma (PAC): A systematic review
DOI: http://dx.doi.org/10.18632/oncoscience.637
