Że dieta oparta na produktach roślinnych jest korzystna dla zdrowia i może wydłużyć życie, wiadomo od dawna. Jednak pytanie, czy dotyczy to także osób z cukrzycą typu 2, pozostawało otwarte. Odpowiedź brzmi: tak. Badacze z Deutsches Diabetes-Zentrum (DDZ), Uniwersytetu Heinricha Heinego w Düsseldorfie oraz Deutsches Zentrum für Diabetesforschung (DZD) potwierdzili to w dużym badaniu kohortowym. Samo odstawienie mięsa czy nabiału nie wystarczy – decydująca jest jakość spożywanych produktów roślinnych. Szczególnie duże korzyści odnoszą osoby z wyższym poziomem HbA1c, większym obwodem talii lub we wczesnym okresie choroby. Wyniki opublikowano w czasopiśmie Diabetes Care.
Osoby z cukrzycą typu 2 są obciążone istotnie wyższym ryzykiem powikłań sercowo-naczyniowych i umierają średnio wcześniej niż osoby bez cukrzycy. Dieta odgrywa kluczową rolę w przebiegu choroby. Do tej pory nie było jednak jasne, czy dieta roślinna, oparta na warzywach, owocach, pełnych ziarnach, nasionach roślin strączkowych, orzechach i pestkach, zapewnia także diabetykom realną przewagę przeżycia. Dotychczasowe dowody pochodziły głównie z badań ogólnej populacji, a nie z badań skupionych wyłącznie na pacjentach z cukrzycą.
Zespół badawczy DDZ przeanalizował dane 4829 uczestników z cukrzycą typu 2 z UK Biobank – jednego z największych światowych projektów epidemiologicznych. Stan zdrowia obserwowano przez ponad 11 lat. Okazało się, że osoby odżywiające się w sposób wyraźnie roślinny miały o 21% niższe ryzyko zgonu w porównaniu z tymi, którzy spożywali mniej produktów roślinnych. Z kolei niezdrowa dieta roślinna – bazująca na rafinowanych zbożach, słodzonych napojach i produktach smażonych – wiązała się z 24% wyższym ryzykiem śmiertelności.
„Nasza analiza pokazuje, że osoby z cukrzycą typu 2 mogą odnieść wymierne korzyści z diety roślinnej – pod warunkiem, że wybierają produkty wysokiej jakości” – podkreśla prof. Michael Roden, dyrektor naukowy i rzecznik zarządu DDZ oraz dyrektor Kliniki Endokrynologii i Diabetologii w Uniwersyteckim Szpitalu w Düsseldorfie. „Dieta roślinna nie oznacza automatycznie zdrowa. Kluczowe jest świadome sięganie po żywność bogatą w składniki odżywcze.”
Dla kogo korzyści są największe
Analizowano również, czy zależności te różnią się w obrębie poszczególnych podtypów cukrzycy typu 2. Ma to znaczenie, ponieważ choroba ta nie jest jednorodna – różni się m.in. momentem diagnozy, poziomem glikemii czy stopniem otyłości brzusznej. Największe korzyści z diety roślinnej dotyczyły osób z wyższym HbA1c, większym obwodem talii, wczesnym wiekiem zachorowania oraz dłuższym czasem trwania choroby.
„Sugeruje to, że dieta roślinna może być szczególnie skuteczna u pacjentów z niekorzystnymi parametrami metabolicznymi lub podwyższonym ryzykiem powikłań, co otwiera drogę do spersonalizowanej dietoterapii w cukrzycy typu 2” – wyjaśnia dr Sabrina Schlesinger, zastępczyni dyrektora Instytutu Biometrii i Epidemiologii DDZ oraz starsza autorka badania.
„Obecnie pacjenci z cukrzycą mają do dyspozycji głównie ogólne zalecenia dietetyczne – wprowadzenie spersonalizowanych wytycznych byłoby nowym i bardzo obiecującym podejściem” – dodaje Edyta Schaefer, pierwsza autorka publikacji. Niezbędne są jednak dalsze badania, aby opracować szczegółowe rekomendacje żywieniowe dla różnych podtypów cukrzycy.
Rodzaje diet roślinnych
- Dieta roślinna: obejmuje głównie warzywa, owoce, pełne ziarna, nasiona strączkowe i orzechy. Zdrowa forma bazuje na produktach nisko przetworzonych; mniej zdrowa – na rafinowanych zbożach, słodyczach czy smażonych przekąskach. Nie wyklucza całkowicie produktów zwierzęcych.
- Dieta wegetariańska: wyklucza mięso i ryby, dopuszcza jaja i nabiał. Wyróżnia się różne warianty, np. lakto-owo-wegetariański czy lakto-wegetariański.
- Dieta wegańska: w pełni roślinna, całkowicie eliminująca produkty zwierzęce (w tym mleko, jaja, miód).
Źródło: Diabetes Care, Plant-Based Dietary Patterns Associated With Reduced Risk of All-Cause Mortality in Diabetes Subgroups: A Prospective Cohort Study From the UK Biobank
DOI: https://doi.org/10.2337/dc25-0344
