Frytki zwiększają ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2 (T2D), podczas gdy inne formy ziemniaków – takie jak pieczone, gotowane czy puree – nie wykazują istotnego wpływu na ryzyko tej choroby. Takie wnioski płyną z nowego badania przeprowadzonego przez naukowców z Harvard T.H. Chan School of Public Health. Co więcej, zastąpienie jakiejkolwiek formy ziemniaków produktami pełnoziarnistymi może przyczynić się do obniżenia ryzyka T2D.
Badanie zostanie opublikowane 30 lipca 2025 r. w czasopiśmie The BMJ.
Autorzy zwracają uwagę, że wcześniejsze badania sugerowały związek między spożyciem ziemniaków a ryzykiem cukrzycy typu 2, jednak wyniki były niespójne i często nie uwzględniały szczegółów dotyczących metod przygotowania potraw ani potencjalnych efektów zastępowania ziemniaków innymi produktami. „Nasze badanie dostarcza głębszych i bardziej kompleksowych informacji dzięki uwzględnieniu różnych form ziemniaków, długookresowego śledzenia nawyków żywieniowych oraz analizie wpływu zamiany ziemniaków na inne produkty” – powiedział główny autor badania, dr Seyed Mohammad Mousavi z Wydziału Żywienia Harvardu. „Przechodzimy od pytania: ‘Czy ziemniaki są dobre czy złe?’ do bardziej użytecznego zagadnienia: ‘Jak są przygotowywane i czym możemy je zastąpić?’”.
Badanie objęło analizę danych żywieniowych i wyników zdrowotnych 205 107 kobiet i mężczyzn uczestniczących w trzech dużych, długoterminowych badaniach kohortowych: Nurses’ Health Study, Nurses’ Health Study II oraz Health Professionals Follow-up Study. Przez ponad 30 lat uczestnicy regularnie wypełniali kwestionariusze dotyczące diety, wskazując częstotliwość spożycia określonych produktów, w tym frytek, pieczonych, gotowanych i tłuczonych ziemniaków oraz produktów pełnoziarnistych. Równolegle raportowali nowe diagnozy zdrowotne, w tym T2D, a także inne czynniki zdrowotne, styl życia i dane demograficzne, które zostały uwzględnione w analizie statystycznej. W trakcie badania cukrzycę typu 2 zdiagnozowano u 22 299 uczestników.
Autorzy stwierdzili, że spożywanie trzech porcji frytek tygodniowo wiązało się z 20% wyższym ryzykiem rozwoju cukrzycy typu 2. Spożycie pieczonych, gotowanych ani tłuczonych ziemniaków nie wykazywało statystycznie istotnego związku z ryzykiem T2D. Jednak zastąpienie ich produktami pełnoziarnistymi – np. pełnoziarnistym makaronem, pieczywem czy orkiszem – mogłoby obniżyć ryzyko cukrzycy o 4%. W przypadku frytek potencjalna redukcja ryzyka po ich zastąpieniu produktami pełnoziarnistymi sięgała 19%. Nawet zamiana frytek na produkty z rafinowanej mąki mogła wiązać się z niższym ryzykiem T2D.
Aby pogłębić analizę, badacze przeprowadzili również nowatorską metaanalizę obejmującą dane z wcześniejszych badań kohortowych. W analizie wykorzystano dane z 13 kohort badających spożycie ziemniaków oraz 11 kohort analizujących spożycie produktów pełnoziarnistych. Łącznie objęto ponad 500 000 uczestników i 43 000 diagnoz T2D z czterech kontynentów. Wyniki metaanalizy były zgodne z wynikami obecnego badania.
„Przekaz dla zdrowia publicznego jest jasny i bardzo istotny: drobne zmiany w codziennej diecie mogą wywierać istotny wpływ na ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2. Ograniczenie spożycia ziemniaków – szczególnie frytek – i wybieranie pełnoziarnistych źródeł węglowodanów może pomóc w redukcji zachorowań w populacji” – powiedział autor korespondencyjny, prof. Walter Willett, epidemiolog i specjalista ds. żywienia. „Dla decydentów politycznych nasze wyniki podkreślają konieczność odchodzenia od szerokich kategorii produktów na rzecz analizy metod ich przygotowania oraz alternatywnych zamienników. Nie wszystkie węglowodany – ani nawet nie wszystkie ziemniaki – są sobie równe, a ta różnica ma kluczowe znaczenie przy opracowywaniu skutecznych zaleceń żywieniowych”.
Źródło: The BMJ, Total and specific potato intake and risk of type 2 diabetes: results from three US cohort studies and a substitution meta-analysis of prospective cohorts
DOI: http://dx.doi.org/10.1136/bmj-2024-082121
