Trening siłowy z ograniczeniem przepływu krwi poprawia zdrowie mięśni i metabolizm u pacjentów z cukrzycą typu 2

Aktywność fizyczna stanowi jeden z podstawowych elementów terapii cukrzycy typu 2. Nowe badanie przeprowadzone przez Deutsches Diabetes-Zentrum (DDZ) wskazuje, że szczególne korzyści może przynosić tzw. trening siłowy z ograniczeniem przepływu krwi (blood-flow restriction training – BFRT). Pomimo zastosowania znacznie mniejszych obciążeń metoda ta poprawia siłę mięśni w stopniu porównywalnym z klasycznym treningiem siłowym. Jednocześnie BFRT zmniejsza ilość tłuszczu trzewnego i poprawia ukrwienie tkanek, co może redukować ryzyko powikłań związanych z cukrzycą. Wyniki badania opublikowano w czasopiśmie Cell Metabolism.

Rola treningu siłowego w terapii cukrzycy typu 2

Trening siłowy odgrywa istotną rolę w leczeniu cukrzycy typu 2. Wzmacnia mięśnie szkieletowe, poprawia kontrolę glikemii oraz przyczynia się do redukcji ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. Jednak dla wielu pacjentów wykonywanie ćwiczeń z dużymi obciążeniami jest trudne lub wręcz niemożliwe. Dotyczy to szczególnie osób z ograniczoną sprawnością fizyczną, związaną z wiekiem utratą masy mięśniowej, nadwagą lub otyłością.

Dodatkowo liczne badania wskazują, że wiele osób znacząco niedoszacowuje ciężaru niezbędnego do skutecznej stymulacji mięśni. Aby uzyskać efekt hipertroficzny w klasycznym treningu, konieczne jest zazwyczaj stosowanie obciążenia odpowiadającego około 70% maksymalnej siły mięśniowej.

Trening BFRT stanowi potencjalne rozwiązanie tego problemu. Metoda ta, stosowana już w rehabilitacji, fizjoterapii oraz sporcie wyczynowym, polega na wykonywaniu ćwiczeń z niewielkim obciążeniem przy jednoczesnym ograniczeniu przepływu krwi w kończynach. W trakcie treningu na uda zakładane są specjalne nadmuchiwane mankiety. Powodują one niemal całkowite zahamowanie odpływu żylnego oraz ograniczenie dopływu tętniczego nawet o około 80%. W takich warunkach ćwiczenia wykonywane są z obciążeniem wynoszącym jedynie około 30% maksymalnej siły mięśniowej.

Pomimo niewielkiego obciążenia mechanicznego w mięśniach powstaje silny bodziec adaptacyjny, który aktywuje procesy metaboliczne i molekularne typowe dla treningu z dużymi ciężarami. Dotychczas jednak wpływ BFRT u osób z cukrzycą typu 2 był słabo poznany.

Redukcja tłuszczu trzewnego i poprawa parametrów metabolicznych

W badaniu przeprowadzonym w Deutsches Diabetes-Zentrum uczestniczyło 20 osób z cukrzycą typu 2. Uczestników podzielono na dwie grupy treningowe. Przez 12 tygodni trzy razy w tygodniu wykonywali oni trening siłowy w ośrodku badawczym – albo w formie BFRT, albo jako klasyczny trening siłowy.

Obie grupy uzyskały porównywalny wzrost siły mięśniowej. U uczestników zaobserwowano także poprawę parametrów układu krążenia, takich jak spoczynkowa częstość akcji serca i ciśnienie tętnicze. Dodatkowo doszło do redukcji masy ciała i ogólnej ilości tkanki tłuszczowej.

Najbardziej istotna różnica dotyczyła jednak rozmieszczenia tkanki tłuszczowej. Klasyczny trening siłowy prowadził przede wszystkim do redukcji tłuszczu podskórnego. Natomiast trening BFRT powodował wyraźne zmniejszenie ilości tłuszczu trzewnego, który otacza narządy wewnętrzne w jamie brzusznej.

Jak podkreśla prof. Michael Roden, naukowy dyrektor Deutsches Diabetes-Zentrum oraz dyrektor oddziału Endokrinologie und Diabetologie w Universitätsklinikum Düsseldorf, tłuszcz trzewny ma szczególnie niekorzystne znaczenie metaboliczne.

Tkanka ta uwalnia bowiem do krwi nie tylko wolne kwasy tłuszczowe, lecz także prozapalne mediatory. Czynniki te nasilają insulinooporność, pogarszają działanie insuliny oraz zwiększają ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. Ukierunkowana redukcja tłuszczu trzewnego może więc mieć szczególnie korzystne znaczenie w profilaktyce i leczeniu cukrzycy typu 2. Z tego względu obserwowany efekt BFRT – osiągany przy niewielkim obciążeniu mechanicznym – jest szczególnie interesujący z klinicznego punktu widzenia.

Poprawa funkcji mitochondriów i ukrwienia mięśni

Badanie wykazało również, że trening BFRT wpływa na funkcjonowanie mitochondriów – organelli odpowiedzialnych za produkcję energii w komórkach. W mięśniach uczestników treningu zaobserwowano zarówno zwiększenie liczby mitochondriów, jak i poprawę ich wydolności metabolicznej.

Jak wyjaśnia prof. Dominik Pesta z Deutsches Zentrum für Luft- und Raumfahrt (DLR), mitochondria odgrywają kluczową rolę w metabolizmie glukozy i lipidów. Im bardziej wydajne są te struktury, tym skuteczniej komórki mięśniowe i tłuszczowe wykorzystują substraty energetyczne.

Analizy wykazały również, że BFRT stymuluje procesy prowadzące do powstawania nowych naczyń włosowatych w mięśniach, czyli angiogenezę. Zwiększone unaczynienie poprawia dostarczanie tlenu i składników odżywczych do mięśni, co ułatwia transport glukozy do komórek oraz wspiera produkcję energii w mitochondriach.

Korzyści funkcjonalne zauważalne w codziennym życiu

Dr Nina Trinks z Institut für Klinische Diabetologie w DDZ podkreśla praktyczne znaczenie uzyskanych wyników. Wielu uczestników badania deklarowało poprawę sprawności w codziennym funkcjonowaniu oraz większą wytrzymałość fizyczną.

Co więcej, ponad połowa uczestników po zakończeniu programu badawczego zapisała się na zajęcia w klubach fitness, aby kontynuować trening – w miarę poprawy kondycji fizycznej – już w formie klasycznego treningu siłowego.

Czy BFRT jest lepszy niż klasyczny trening siłowy?

Klasyczny trening siłowy z większymi obciążeniami pozostaje metodą szeroko dostępną i łatwą do włączenia w codzienny styl życia. Przy odpowiednim doborze ciężaru skutecznie zwiększa siłę i masę mięśniową, poprawia zdrowie układu sercowo-naczyniowego oraz wspomaga redukcję masy ciała.

Trening BFRT aktywuje podobne mechanizmy metaboliczne, jednak przy znacznie mniejszym obciążeniu mechanicznym. Ograniczenie przepływu krwi powoduje, że już niewielkie obciążenia wywołują silną odpowiedź adaptacyjną mięśni.

Metoda ta ma jednak pewne ograniczenia. Wymaga specjalistycznego sprzętu oraz nadzoru wykwalifikowanego personelu. Z tego względu obecnie dostępność BFRT jest ograniczona. Przed rozpoczęciem takiego programu treningowego konieczna jest również konsultacja lekarska.

Wnioski kliniczne

Ze względu na niskie obciążenie mechaniczne trening BFRT może stanowić wartościową alternatywę dla osób z cukrzycą typu 2 o ograniczonej wydolności fizycznej. Zarówno BFRT, jak i klasyczny trening siłowy mają swoje specyficzne zalety i w praktyce klinicznej mogą być stosowane komplementarnie, w zależności od możliwości pacjenta oraz celów terapeutycznych.

Źródło: Cell Metabolism, Blood-flow restriction resistance training improves skeletal muscle mitochondrial capacity and cardiovascular risk factors in type 2 diabetes
DOI: https://doi.org/10.1016/j.cmet.2025.12.016