W renomowanym czasopiśmie JAMA Internal Medicine (artykuł opublikowany online 14 lipca 2025 roku, DOI: 10.1001/jamainternmed.2025.1794) ukazała się praca autorstwa Farhada Mehrtasha (Harvard T.H. Chan School of Public Health, Boston), dr Jody Dushay (Oddział Endokrynologii, Beth Israel Deaconess Medical Center, Harvard Medical School, Boston) oraz prof. JoAnn E. Manson (Oddział Medycyny Prewencyjnej, Brigham and Women’s Hospital, Harvard Medical School, Boston). Artykuł ten stanowi podsumowanie aktualnych zaleceń oraz praktycznych wskazówek dotyczących integracji interwencji dietetycznych i aktywności fizycznej w leczeniu otyłości z wykorzystaniem agonistów receptora glukagonopodobnego peptydu 1 (GLP-1 RA) oraz agonistów podwójnych receptorów.
Cele i metodologia opracowania
Autorzy, bazując na aktualnym stanie wiedzy oraz doświadczeniach klinicznych ośrodków Harvard Medical School i Brigham and Women’s Hospital, podjęli próbę stworzenia praktycznego przewodnika dla lekarzy, mającego na celu nie tylko zwiększenie skuteczności terapii agonistami GLP-1, ale również ograniczenie najczęstszych powikłań leczenia – nadmiernej utraty masy ciała, niedoborów żywieniowych i utraty masy mięśniowej.
W artykule dokonano przeglądu literatury, zaleceń towarzystw naukowych oraz zaleceń dietetycznych i fizjoterapeutycznych, integrując je z doświadczeniami klinicznymi w leczeniu pacjentów z otyłością i cukrzycą typu 2.
Najważniejsze wnioski i rekomendacje
Monitorowanie efektów utraty masy ciała i zapobieganie powikłaniom
W pierwszym okresie stosowania GLP-1 RA autorzy zalecają comiesięczne monitorowanie postępów terapii, szczególnie w okresie eskalacji dawki, a następnie kontrole co 3 miesiące. Szczególną uwagę należy zwracać na pacjentów z niską odpowiedzią (<5% redukcji masy ciała w ciągu 12-16 tygodni), u których warto rozważyć optymalizację dawkowania lub zmianę leku.
Nadmierna utrata masy ciała powinna być oceniana indywidualnie. Czynniki alarmujące to: BMI <18,5 kg/m², spożycie <800 kcal dziennie, niedobory białka, cechy niedożywienia lub zaburzenia hormonalne (amenorrhoea, obniżone libido). W takich przypadkach zaleca się redukcję dawki lub przerwę w leczeniu.
Żywienie i prewencja niedoborów
Podkreślono konieczność ścisłej współpracy z dietetykiem. Gdy dostęp do specjalisty jest ograniczony, pomocne są narzędzia takie jak REAP-S (Rapid Eating Assessment for Participants–Shortened) oraz aplikacje do monitorowania spożycia kalorii i płynów (np. MyFitnessPal, Lose It!).
Ważne jest, aby koncentrować się na jakości żywienia: pełnowartościowym białku, błonniku, zdrowych tłuszczach, płynach oraz produktach bogatych w mikroelementy. Zalecenia dotyczące diety autorzy podsumowali w akronimie MEAL (muscle maintenance, energy balance, avoid side effects, liquid intake):
- Utrzymanie masy mięśniowej: białko, trening siłowy.
- Równowaga energetyczna: mniejsze porcje, żywność gęsta odżywczo, unikanie restrykcji kalorycznych.
- Unikanie działań niepożądanych: zapobieganie zaparciom, nudnościom, refluksowi.
- Płyny: >2-3 L wody dziennie oraz produkty bogate w wodę i elektrolity.
Aktywność fizyczna jako element prewencji sarkopenii
Wszystkie interwencje redukujące masę ciała prowadzą do utraty beztłuszczowej masy ciała (15-25% przy modyfikacji stylu życia, do 40% przy farmakoterapii GLP-1 RA). Autorzy rekomendują:
- Stopniowe wdrażanie aktywności: 150 min/tyg umiarkowanej aktywności lub 75 min/tyg intensywnej.
- Trening oporowy 2-3 razy w tygodniu, 60-90 min łącznie.
- Trening równowagi i koordynacji, zwłaszcza u osób starszych lub z ryzykiem sarkopenii.
Prewencja efektu jo-jo po odstawieniu leczenia
Po zaprzestaniu stosowania GLP-1 RA dochodzi do nawrotu masy ciała o 7-12% w ciągu roku. Dlatego kluczowe jest przygotowanie pacjentów na ten scenariusz już przy rozpoczynaniu terapii. Autorzy zalecają stopniowe odstawianie leków (redukcja dawki co kilka tygodni, zmniejszenie częstości monitorowania z tygodni na miesiące w okresie 20 tygodni).
W razie przyrostu masy ciała >5% należy rozważyć powrót do leczenia farmakologicznego.
Znaczenie badań i ich implikacje kliniczne
Zespół badaczy z Harvard Medical School oraz Brigham and Women’s Hospital podkreśla, że sama farmakoterapia nie zastępuje interwencji związanych ze stylem życia. GLP-1 RA są skuteczne, ale ich efekty mogą być krótkotrwałe lub niepełne bez wsparcia odpowiednią dietą i aktywnością fizyczną.
Brakuje jednak nadal badań prospektywnych nad suplementacją witaminową u pacjentów stosujących GLP-1 RA. Autorzy sugerują rozważenie profilaktycznego stosowania preparatów wielowitaminowych u pacjentów z obniżonym łaknieniem.
Podsumowanie
Farmakoterapia agonistami GLP-1 RA stanowi skuteczne narzędzie walki z otyłością, ale trwały sukces terapeutyczny wymaga komplementarnego podejścia, które uwzględnia dietę, aktywność fizyczną i indywidualizację opieki. Model postępowania powinien być zbliżony do długoterminowego leczenia chorób przewlekłych, takich jak nadciśnienie tętnicze.
Źródło: JAMA Intern Med
DOI: 10.1001/jamainternmed.2025.1794
